Een trap staat nooit stil
Een trapconstructie lijkt een statisch geheel en is dat niet. Bij elke tred komt er een wisselende belasting op, en die verplaatst zich van boven naar beneden. Daar komt bij dat hout in een woning door het jaar heen werkt: in de winter droger en smaller, in de zomer vochtiger en breder.
Die twee dingen samen bepalen welke lijm er hoort te zitten. Een verbinding die alleen op druk staat is eenvoudig; een verbinding die trekt, buigt of meebeweegt vraagt een taaie en licht elastische lijm. Een harde, brosse lijmlaag scheurt bij de eerste vervorming, ook al is hij op papier sterker.
Waar het in de praktijk misgaat
Het bekendste voorbeeld is de krakende trap. Dat geluid komt vrijwel nooit uit het hout zelf maar uit een verbinding die minimale speling heeft gekregen. Bij traptreden in een gestoken boom is dat meestal de lijmnaad tussen trede en boom, die door het werken van het hout is losgekomen.
Het tweede voorbeeld zijn de stootborden. Die dragen niet en worden daarom vaak licht verlijmd, terwijl ze wel de constructie verstijven. Laat een stootbord los, dan gaat de trede meer bewegen en begint het kraken alsnog.
Het derde is de verbinding tussen hout en metaal, bij een stalen trapboom of een balustrade. Daar spelen twee materialen met heel verschillende uitzettingscoefficienten, en een stijve lijm gaat dat verlies altijd verliezen.
Welke lijm waarvoor
Voor hout op hout binnenshuis voldoet een goede houtlijm, mits de verbinding sluitend is en voldoende geklemd wordt. Sluit de verbinding niet naadloos, dan is een vullende lijm nodig, want houtlijm heeft een dunne lijmvoeg nodig om sterkte te halen.
Voor constructieve verbindingen en voor hout op metaal is epoxy doorgaans de juiste keuze: die vult ruimte op, hecht op vrijwel alles en neemt kracht op. De uithardingstijd is langer, wat bij het uitlijnen van een trap eerder een voordeel dan een nadeel is. Een toelichting op de verschillende typen staat op mesaproducts.nl.
Voorbereiding en klemtijd
Verreweg de meeste mislukte verlijmingen liggen niet aan de lijm maar aan het oppervlak. Stof uit het zagen, was of olie op het hout en oude lijmresten verhinderen hechting volledig. Schoon, droog, licht opgeruwd en stofvrij is de norm, en dat kost vijf minuten.
Klemtijd is het tweede punt. Een lijm die na een uur vast aanvoelt is daarmee niet uitgehard; de eindsterkte komt bij de meeste tweecomponentenlijmen pas na een etmaal. Een trap belasten voordat die tijd om is, zet de verbinding op een achterstand die hij nooit meer inhaalt.
Let ten slotte op de verwerkingstemperatuur. Onder de vijftien graden hardt een groot deel van de lijmen aanzienlijk trager uit, en sommige helemaal niet. In een onverwarmde nieuwbouw in het najaar is dat een reeel probleem. Een indeling per materiaal en toepassing staat bij Mesa Products.